بازسازی ذخایر ،چنان که هست و چنان که باید باشد(بخش اول)

چندین سال است ،پروژه های بازسازی ذخایر آبزیان اعم از میگو وماهی توسط شیلات ایران اجرا می شود.سالیانه میلیاردها ریال بودجه دولتی صرف تولید و رها سازی بچه ماهی و بچه میگوهائی میگردد که ذخایر وحشی آنها ، نسل اندر نسل و حتی تا به امروز نیز ،غیر مسئولانه غارت شده و بعضاً شرایط آنها را میتوان بحرانی فرض نمود.

اما چنانچه بازده این هزینه ها قابل برآورد باشد تا بر اساس آن برنامه ریزی منطقی به منظور بهبود شرایط ممکن گردد،این صرف بودجه و هزینه هنگفت ،که شاید مصرف آن در بسیاری از پروژه های دیگر منجر به پیشرفتی ولو اندک شود،بطور حتم برکات بی شماری را عاید بخش صیادی این مرزو بوم خواهد ساخت.از اینرو،لازم است تمامی دست اندر کاران امر در بخشهای مختلف علمی ،پژوهشی،اجرائی و اقتصادی  با هرنگرشی  در این زمینه، راهکارهای اصلاحی  ارائه نمایند تا اگر مشکل و یا انحرافی از اهداف این پروژه ها متصور است ،بتدریج برطرف گشته و به مسیر اصلی خود هدایت گردد.اینجانب نیز با همین نیت و با توجه به رشته تحصیلی ،مطالعات ونیز اندک سابقه ای که در این خصوص داشته ام سعی دارم مواردی را که همواره به عنوان نقائص بنیادی در شیوه اجرا مشاهده نموده ام عنوان کنم.با ذکر این نکته که درقریب به اتفاق موارد عنوان شده،شیوه اجرائی در بازسازی ذخایر میگو(که تقریباً در ماهی نیز همان شیوه مورد اجراست)ملاک ارائه نظر قرار گرفته است.

بخش اول :عدم توجه به مخاطرات در تهیه مولدین مورد نیاز پروژه

شیوه موجود در تهیه مولدین مورد نیاز پروژه ،صید مولدین از صیدگاه مشخص گونه مورد نظر است.مخاطرات احتمالی این روش عبارتند از :

-          انتخاب لاین های مشخصی که تکثیر آنها افزایش سهم ژنوم منتخب را در حوضچه ژنی جمعیت هدف به دنبال خواهد داشت. در حقیقت انتخاب مصنوعی انجام شده به سود لاین(های) ژنتیکی خاصی صورت میگیرد و لاین یا لاین هائی در این انتخاب حذف میشوند.برآیند این وضع در دراز مدت کاهش تنوع ژنتیکی درون جمعیت و نیز افزایش ضریب همخونی خواهد بود.   

-          صید مولدین از زیستگاه طبیعی و انتقال آنها به کارگاههای تکثیر علاوه بر کاهش پتانسیل تولید در محیط وحشی،احتمال حذف کلی ژنوم منتخب را نیز افزایش می دهد.هرگاه به دلایلی (تلفات طبیعی مولدین در دوره نگهداری در کارگاه، عدم رسیدگی جنسی مولد در کارگاه تکثیر،تلفات پس از قطع پایه چشمی و یا تلفات مولد یا لارو در اثر شیوع بیماری)تمام یا بخشی از جمعیت انتخاب(صید) شده موفق به انتقال ذخیره ژنی خود به نسل بعد نگردند این ذخیره ژنتیکی سهمی در برآیند کلی تنوع ژنتیکی نداشته و حذف شده تلقی خواهد گردید.

-          در صورت عدم تناسب محل صید(مقصد مهاجرت جمعیت مولدین) با محل رها سازی(محل نوزادگاهی) به تدریج از جمعیت وحشی کاسته شده بدون آنکه پروژه بازسازی موجب افزایش ذخایر گردد.

-          انتخاب مولدین مناسب تکثیر از بین مولدین صید شده که توسط مدیران کارگاههای تکثیر و با توجه به پارامترهائی همچون:کاهش دوره فعالیت کارگاه (و به تبع آن،کاهش هزینه های کارگاهی)،تولید بیشتر لارو به ازاء هر مولد(بر اساس راندمان تولید بالاتر در مولدین درشت) و احیاناً آمادگی بیشتر جهت تکثیر(مرحله رسیدگی جنسی) انجام می شود،خود موجب حذف سهم لاین های خاص از جمعیت لارو تولیدی می گردد.

/ 2 نظر / 6 بازدید
مرتضی هراجی

ضمن تشکر از زحمت تهیه مطالب از آنجا ییکه در سال های 83 تا 85 مجری رها سازی در هرمزگان بودم چند نکته را به استحظار می رسانم. کل تعداد مولدی که برای یک دوره رها سازی در صید می شود حداکثر 1000 عدد است که معمولادر چند مرحله ودر چند صید گاه صید می شود ؛در عین حال نرها انیز از مکان های مختلف صید می شدند و با قطع پای چشمی باز با ماده ها تلاقی داده می شدند. به نظر می رسد با این روش کمتر باید نگران ذخیره ژنتیکی بود و همچنین با در نظر گرفتن 1000 مولد نسبت به کل تعداد مولدین موجود در طبیعت خیلی نیست

علی قوام پور

سلام خدمت دوست عزیزم مهندس هراجی با تشکر از بازدیدی که از وبلاگ حقیر داشتید ،در اینخصوص باید نکته ای را عرض کنم.استفاده از نرهائی که از صیدگاههای مختلف تهیه میشود یک حسن دارد و اگر مبتنی بر تحقیقات اولیه نباشد یک عیب.حسن آن ایجاد تنوع ژنی مطلوب است و عیب آن این است که اگر این نرها از دو زیر گونه مختلف باشند سبب کاهش اختلاف بین جمعیتی می شود و مانعی برای جدائی گونه ای که یکی از روندهای تکاملی طبیعی است.استفاده از تعداد کم مولدین ماده هم یک عیب دارد و یک حسن.اینکه جمعیت ماده های طبیعت چندان دچار نقص نمی شود حسن بزرگی است اما همین انتخاب اگر در وهله اول نامتقارن و در وهله دوم نامتناسب انجام شود منجر به افزایش سهم بخش خاصی از ژن پول خواهد گردید.در اینخصوص کتاب کاربرد ژنتیک جمعیت در شیلات جلد دوم ترجمه هاشم زاده سقر لو به تفصیل توضیح داده است. امیدوارم این هم یکی از بحث های گروهمان شود انشاءالله.منتظر بازدیدهای بعدیتان هستم. قربان شما،قوام پور