آبزیستان Abzistan

وبلاگ شیلات،آبزی پروری و علوم زیستی

نشانگرهای مولکولی(1)
ساعت ٦:٥۱ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٢/۱/۳۱   کلمات کلیدی: نشانگرهای مولکولی

بسمه تعالی

نشانگرهای مولکولی

قسمت اول :طبقه بندی

اقتباس از کتاب "نشانگرهای مولکولی" نوشته دکتر محمد رضا نقوی،بهزاد قره یاضی و قاسم حسینی

 

استفاده از نشانگرهای مولکولی در اصلاح نژاد ،مولد سازی و بازسازی ذخایر،از ایده های نسبتاً نوینی است که در دهه اخیر وارد حوزه تحقیقات آبزیان گردیده است.آشنائی با مبانی کاربردی این نشانگرها از جمله الزامات و نیازهای اطلاعاتی برای کارشناسان مولد سازی آبزیان به شمار می رود.چندی قبل کتاب "نشانگرهای مولکولی" از انتشارات مفید دانشگاه تهران توسط یکی از دوستان به اینجانب معرفی گردید که پس از بررسی اولیه ،مطالب بسیار سودمندی را در برخی موضوعات آن مشاهده نمودم.از این رو تصمیم گرفتم در وبلاگ آبزیستان بحثی را تحت این عنوان آغاز کرده و مطالبی از این کتاب و سایر منابع در چند بخش تقدیم عزیزان بازدید کننده نمایم.امید که مفید واقع گردد.بخش نخست این سلسله مباحث ، با عنوان طبقه بندی ،بطور کامل از کتاب یاد شده در این پست قرار داده شده است.

استفاده از نشانگر های ژنتیک قدمتی برابر با تاریخ بشر دارد.انسان های نخستین ،حتی آنهائی که هنوز کشاورزی را فرانگرفته بودند و برای ادامه زندگی مجبور به جمع آوری بذر و میوه گیاهان بودند ،بدون آنکه خود بدانند از نشانگرهای مورفولوژیک برای شناختن و تمایز انواع بذر و میوه و جانوران وحشی استفاده می کردند و برخی را به بعضی دیگر ترجیح می دادند.اما به صورت مدوّن و دانش مدار ،شاید مندل نخستین کسی بود که از نشانگرهای مورفولوژیک یا نشانگرهای مبتنی بر فنوتیپ برای مطالعه چگونگی توارث صفات در نخود فرنگی استفاده کرد.

به طورکلی برای آنکه صفتی به عنوان نشانگر ژنتیک مورد استفاده قرار گیرد باید دست کم دو ویژگی داشته باشد :

الف : در بین دو فرد متفاوت باشد(چند شکلی یا پلی مورفیسم نشان دهد).

ب : به توارث برسد.

انواع نشانگرهای ژنتیک

1-      نشانگرهای مورفولوژیک : آن دسته از صفات موفولوژیک(ظاهری) که عمدتاً توسط یک ژن کنترل می شوند می توانند به عنوان نشانگرهای ژنتیک مورد استفاده قرار گیرند.این نشانگرها شامل دامنه وسیعی از ژن های کنترل کننده صفات فنوتیپی هستند و جزء نخستین نشانگرها به شمار می آیند.این نوع نشانگرها دارای معایب زیادی از جمله موارد زیر هستند :

-          اغلب دارای توارث غالب و مغلوب بوده و اثرات اپیستازی و پلیوتروپی دارند.

-          تحت تأثیر شرایط محیطی و مرحله رشد موجود قرار می گیرند.

-          فراوانی و تنوع کمی دارند

-          گاهی برای مشاهده و ثبت آنها باید منتظر ظهور آنها ماند .

-          اساس ژنتیکی بسیاری از آنها هنوز مشخص نشده است.

2-      نشانگرهای پروتئینی : معمول ترین نوع نشانگرهای پروتئینی ایزوزایم ها(شکل های مختلف آنزیم در بدن موجودات زنده )هستند.این نشانگرها تغییرات را در سطح ردیف و عمل ژن به صورت نشانگرهای همبارز نشان می دهند.از معایب این نشانگرها محدود بودن آنهاست.

3-      نشانگرهای مولکولی DNA:این نوع نشانگرها بسیار فراوان بوده و در هر موجود زنده ای قابل استفاده هستند.توسعه نشانگرهای DNA موجب بکارگیری روش های بسیاری برای غلبه بر مشکلات اصلاح نژاد و ژنتیکی موجودات شده است.کشف انواع مختلف آنزیم های محدود کننده(Restriction enzymes) در 1970و نیز PCR در 1987فرصت مناسبی برای بررسی تنوع موجودات مختلف در سطح DNA فراهم نمود.