آبزیستان Abzistan

وبلاگ شیلات،آبزی پروری و علوم زیستی

ظرفیت توسعه شیلات :عامل مجهول در معادلات توسعه(2)
ساعت ٧:٤۳ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٥/٢٩   کلمات کلیدی: توسعه آبزی پروری

در مطلب قبل ،بحثی را آغاز کردم با هدف بررسی ظرفیت توسعه شیلات به عنوان عاملی مجهول در معادلات کلان توسعه ،  و در ادامه بنا دارم وجود این مسئله را در کنار آنچه به نظر اینجانب راه حلّ نه چندان پیچیده این مشکل خواهد بود در حد حوصله وبلاگ مورد بررسی قرار دهم. 

شاید نخستین فرضی که از پس مشاهده رشد نسبتاً کند زیر بخش شیلات و آبزی پروری در کشور در ذهن هر بیننده ای نقش می بندد،فقدان عرصه مناسب در اینخصوص باشد.اما  در حقیقت این موضوع، ریشه در تفکر سنّتی نهادهای متولی،عدم برآورد صحیح از ظرفیت های موجود و عدم تعامل بین بخشی داشته است.

هرچند منصفانه تر آن است که شرایط موجود آبزی پروری ایران را با همه مسائل و مشکلات مبتلا به،با مقتضیات زمان ورود صنعت به کشور سنجیده و سرعت رشد آن را بر این اساس برآورد کنیم اما قطعاً در شرایط حاضر و با مشاهده رشد سریع جهانی این صنعت ،منطقی تراست که بجای دلخوش بودن به وضعیت موجود ،به مشکلاتی بیندیشیم که موجب رکود در روند توسعه این صنعت در ایران  گردیده است.به بیان دیگر شاید بهترآن باشد که در عوض رضایت به پیشگامی درآبزی پروری به حفظ یا تلاش در دستیابی به جایگاه برتر خود در منطقه بیندیشیم.در راستای این مهم نخست ضروری است به این نکته پرداخته شود که آیا عرصه آبزی پروری ایران اصولاًپتانسیل توسعه سریع را در خود داشته  یا خیر و اگر پاسخ مثبت است اینبار پرسش را معطوف به چرائی این رکود و مکانیسم های منجر به آن سازیم.

به عقیده اینجانب اعتقاد به اینکه آبزی پروری کشور فاقد ظرفیت های لازم جهت توسعه سریع باشد از اساس مردود است چرا که تنوع منابع آب و خاک در ایران ظرفیت توسعه آبزی پروری را به نحو مطلوبی فراهم نموده است. بهره مندی کشور از نوار ساحلی طویل در شمال و جنوب،دشتهای پهناور و بعضاً بایر و منابع آبی داخلی با تنوع پارامترهای فیزیکو شیمیائی این ادعا را به راحتی اثبات می سازد.اما علیرغم این ظرفیتها،قرار گرفتن بخش اعظم ایران در اقلیم گرم و نیمه خشک،شرایط ویژه ای را بر توسعه صنعت آبزی پروری حاکم ساخته است .شرایطی که بی شک بر سیستم و فنآوری های آبزی پروری در این منطقه اثر گذار خواهد بود.محدودیت دسترسی به آب شیرین و لزوم مدیریت دقیق این منابع ،ضرورت اتکاء بر تکنولوژی های مبتنی بر صرفه جوئی در مصرف آب را برجسته می سازد.در این راستا،در دهه های اخیر ،فنّآوری های متنوعی در سطح جهان مورد آزمون و اجرا در سطح تجاری و اقتصادی قرار گرفته که نتایج آنها بعضاً چشمگیرنیز بوده است.سهم کشورما اما از این تکنولوژی ها بسیار اندک و ناچیز و صرفنظر از بعضی موارد در زمینه ماهیان سردابی (که میزان موفقیت آنها را می بایست اهل فن بررسی کنند)در حد صفر است.

در عوض چهره عمومی سیستم های مورد استفاده در آبزی پروری کشور را روش نیمه متراکم تشکیل می دهد که به عقیده اینجانب در انتخاب آن ،سطح مدیریتی و هزینه مربوط به نهاده ها وجه غالب را داشته و کمتر به میزان آب مصرفی و تولید در واحد سطح اعتنا شده است.

از طرفی نوع نگاه به این مقوله بخصوص در سطوح تصمیم سازی از دو ویژگی برخوردار بوده :نخست نگاه سنتی و دوم حفظ وضعیت موجود.

نگاه سنتی به آبزی پروری بیشتر بطور غیر مستقیم ناشی  از واگرائی نهادهای متولی و نظارتی در زمینه آبزی پروری است.از این نظر با قاطعیت میتوان گفت اغلب کارشناسان و مدیران شیلاتی با فنّآوری های نوین در بخش های مربوط به خود آشنا هستند اما اینکه این علم (به روش های جدید و روزآمد )تا چه حد در مرحله اجرا،مجوز پیاده سازی را دریافت خواهد نمود کاملاً بستگی به دید ارگانهای نظارتی فرابخشی نظیر امورآب،محیط زیست،منابع طبیعی و دامپزشکی دارد که متأسفانه به دلیل واگرائی و عدم ارتباط متقابل  نهادهای مرتبط ،این دیدگاه، قدیمی و به دور از واقعیت های روز بوده و در پاره ای از موارد اصرار و ابرام بر این تعاریف "نخ نما" از مبانی آبزی پروری،علت اصلی در مردود نمودن طرح ها و راهکارهای بسیار بوده است.در کنار عدم آشنائی با جنبه های نوین تکنولوژی آبزی پروری، دو ویژگی نیز بصورت مستتر در تعاریف موجود دیده می شود که میتوان ازآنها به عنوان  "اغراق" و "ابهام" یاد نمود،ویژگیهائی که بر پیچیده تر شدن این معضل افزوده است.به عبارتی دیدگاه "اغراق" آمیز در خصوص جنبه های زیست محیطی آبزی پروری و "ابهام" در معیارها و مستندات زیست محیطی مرتبط با پرورش آبزیان  نیز تا حد زیادی منجر به توقف و یا کندی توسعه این صنعت شده است.

از سوی دیگر تمایل وافر مسئولین به حفظ وضعیت موجود که شاید بخش عمده ای از آن بطور ناخودآگاه ناشی از حاشیه های غیر فنی باشد،بخودی خود هر گونه تلاش درجهت تغییر ولو در راستای  افزایش ظرفیت تولید را با موانع سخت و در اغلب موارد با شکست مواجه می سازد.