آبزیستان Abzistan

وبلاگ شیلات،آبزی پروری و علوم زیستی

عوامل مؤثر بر موفقیت در پرورش میگوی لیتوپنئوس وانامی(2)
ساعت ۱۱:٥٢ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٩/۱۸   کلمات کلیدی: پرورش میگو وانامی ،هند

 

عوامل مؤثر بر موفقیت در پرورش میگوی لیتوپنئوس وانامی

 

Palanikumar, P., Velmurugan, S. and Citarasu, T.

 

Aquaculture Asia شماره ژانویه/مارس 2011

 

ترجمه :علی قوام پور

 

(بخش دوم)

 

کیفیت آب

رابطه موجودات آبزی با محیط آب اطراف رابطه ای حیاتی است چرا که بدن  و آبشش هایشان دائماً در ارتباط مستقیم با مواد محلول و یا معلق در این محیط می باشد.بنابراین کیفیت آب مستقیماً بر سلامت و رشد موجودات پرورشی،اثرگذار است.

آب مورد استفاده در آبزی پروری چیزی بیش از H2Oصرف است.این آب حاوی مواد معدنی و آلی فراوانی است که مجموعاً کیفیت آب را شکل می دهند.این کیفیت ،ویژگی ثابتی نداشته ،بسیار پویا بوده و به مرور زمان ،در نتیجه فرآیندهای زیستی و عوامل محیطی تغییر میکند.

کیفیت آب در وهله نخست تحت تأثیر منبع تأمین آب است .علاوه بر این در محیط پرورش ،این ویژگی ممکن است بواسطه فرآیندهای بیولوژیک نظیر فتوسنتز،تنفس و دفع پسماندهای ناشی از سوخت و ساز ویا عوامل فیزیکی همچون دما و باد تغییر نماید.

در پرورش میگو مهمترین عوامل تعیین کننده مطلوبیت آب عبارتند از :PH،قلیائیت،اکسیژن محلول و گونه های فیتوپلانکتونی.بنابراین تمامی این عوامل بایستی در طول دوره پرورش به دقت در سطوح مناسب خود مدیریت شوند تا محیطی مطلوب برای گونه پرورشی ایجاد گردد(Boyd&Green-2002).

PH و قلیائیت

طبق تعریف،PH برابر است با لگاریتم منفی غلظت یون هیدروژن.

قرار گرفتن آبزی در مقادیر بحرانی PH می تواند برای موجود،استرس زا و یا حتی کشنده باشد.امّا در آبزی پروری اثرات غیر مستقیم و اندرکنش با سایر متغیر های محیط ،مهمتر از اثرات مستقیم PH محسوب می گردد.PHآب قویّاً تحت تأثیر فتوسنتز و تنفس قرار دارد.تنفس موجب رها شدن CO2 در آب می شود.ترکیب CO2 با آب، اسید کربنیک(H2CO3)تولید می نماید.پس از یکسری واکنش های تعادلی برگشت پذیر ،سرانجام یونهای هیدروژن ،بیکربنات و کربنات در آب رها می گردند.یونهای کربنات و بیکربنات مواد بازی هستند که به آب ظرفیت بافری داده و به نام قلیائیت(آلکالینیتی)تام نیز موسوم هستند.به دلیل اینکه در اغلب سیستم های مدار بسته وفوق متراکم پرورش میگو ،درصد تعویض آب بسیار ناچیز است ،قلیائیت باید در مقادیر بالا حفظ شود(Tomasso&Brunt-1991).

برای برقرار نمودن  رابطه بین فتوسنتز، قلیائیت و PH ،نخست لازم است درک صحیحی از آنچه در خلال روز و شب ،از طریق واکنش های پایه در آب اتفاق می افتد به دست آوریم.

در روزهای تابستان که طول دوره تابش افزایش می یابد ،فتوسنتز شدیدتر توسط فیتوپلانکتونها ،CO2 بیشتری را از آب جذب کرده و تعادل را در قلیائیت به هم می زند به این ترتیب که تجمع یون هیدروکسیل در آب افزایش می یابد وبه این دلیل PH آب در اواخر بعداز ظهر بالا می رود.عکس این وضعیت در شب اتفاق می افتد.تنفس تمامی موجودات در استخر پرورش نظیر میگوها،باکتری ها و فیتو پلانکتونها ،CO2 آزاد نموده و هیدروکسیل تجمع یافته در طول روز با یون هیدروژن ورودی به آب استخرترکیب شده،بنابراین PH در اوائل صبح کاهش می یابد.این الگو در تمام فصل تکرار می شود اما در طول تابستان و بویژه در سیستم هائی که شکوفائی پلانکتونی شدیدتری دارند و یا قلیائیت پائین است ممکن است PH در ساعات بعد از ظهر به بالاتر از 9 افزایش یابد(به این دلیل استخرهای با قلیائیت پائین،نوسان بیشتر pH را در طول شبانه روز تجربه می نمایند).

از آنجا که سطوح بالای PH (8.7<) و قلیائیت پائین (ppm90>)مستقیماً بر رفتار تغذیه ای و پوست اندازی طبیعی میگو اثر گذار است PH و قلیائیت می بایستی در حد مطلوب حفظ گردد(8.2-7.5pH=و ppm  200-120=قلیائیت)تا شرایط محیطی مناسب برای پرورش گونه وانامی فراهم گردد.

به منظور حفظ سطوح مطلوب pH،استفاده دوره ای (دوبار در هفته) از دولومیت به میزان 80 کیلوگرم در هکتار در شب و گچ(CaSO4) به میزان 81 کیلوگرم برهکتار در خلال روز،از روز بیستم پرورش تا انتهای دوره نتایج بهتری را نسبت به روش های تجربی دیگر که در شرایط مزرعه و با تراکم ذخیره سازی بالا آزموده شده حاصل می نماید.

اکسیژن محلول

حلالیت اکسیژن در آب تابعی است از سه متغیّر دما،شوری و ارتفاع از سطح دریا.افزایش شوری و دما در فصل تابستان ،حلالیت اکسیژن در آب را کاهش می دهد.به عبارت دیگر حدّاشباع اکسیژن در آب در دمای بالا کاهش و در دمای پائین افزایش پیدا می کند.

بطور معمول، مشکلات ناشی از کاهش اکسیژن محلول در آب در فصول گرم سال بروز می نماید.شواهد نشان می دهد که تقزیباً 72% از اکسیژن محلول آب توسط فیتوپلانکتونها مصرف می شود.به این دلیل کاملاً واضح است که هوادهی در شبهای تابستان نبایستی از نظر دور نگاه داشته شود.اکثر پرورش دهندگان وانامی،در این مواقع،آخرین وعده غذادهی را در ساعت 6 عصر انجام داده و از ساعت 7 شب تا 6 صبح روز بعد ،هواده ها را به کار می اندازند.این روش در حفظ اکسیژن محلول در ساعات شب ،نتایج مطلوبی (ppm3<( در پی داشته است.

پیشنهاد می شود سطوح اکسیژن محلول صبح زود ساعت 5:30و شب حوالی ساعت 9:00کنترل شود تا از استرس ناشی از کمبود اکسیژن جلوگیری شود.بر اساس مشاهدات میدانی در مزرعه،پیشنهاد می شود به ازاء هر 100هزار قطعه بچه میگو ذخیره سازی شده ،8 اسب بخار هوادهی ،استفاده شود(؟).چیدمان و موقعیت دستگاه های هواده در وضعیت مناسب برای استفاده از هر دو جریان رفت و برگشت آب از اهمیت بالائی برخوردار است چرا که پرورش میگو با تراکم بالای ذخیره سازی ،به چرخش آب نیاز ویژه ای دارد.

فیتوپلانکتون

گونه های فیتوپلانکتون اثر مستقیمی بر پارامترهای کیفی آب دارند.حفظ تنوع مطلوب پلانکتونی،مدیریت سایر عوامل کیفی آب استخر را تسهیل می سازد.

بولوم مناسب جلبکی در استخر پرورش میگو

غالباً مشکلات ناشی از جلبک های سبز-آبی و دینوفلاژله ها در طول دوره پرورش رایج تر از سایر گونه هابوده است.

شکوفائی کنترل نشده جلبک های سبز-آبی در استخرهای آبزی پروری وسپس،مرگ و تجزیه آنها،میتواند کیفیت آب را به نحو چشمگیری دچار افت نماید چرا که لاشه این جلبک ها در مرحله تجزیه ،اکسیژن فراوانی را از ستون آب جذب نموده و به مصرف می رسانند و از سوی دیگر موجب افزایش میزان آمونیاک آب می شوند.این کاهش اکسیژن و افزایش آمونیاک به نوبه خود باعث بروز مشکلات آبششی و تنفسی ،پوست اندازی غیر طبیعی ،بیماری سستی پوسته(Soft Shell)،افت تغذیه و کاهش رشد در میگوها خواهد گردید.

بولوم جلبک سبز-آبی در استخر پرورش میگو

دینوفلاژله ها غالباً در فصل تابستان در آبهای شور مشاهده می شوند.شکوفائی این جلبک ها بر اساس نوع و تراکم رنگدانه هایشان موجب بروز رنگهای متفاوتی می گردد.بولوم گونه های فتوسنتز کننده عموماً قهوه ای - شکلاتی است حال آنکه شکوفائی گونه های غیر فتوسنتز کننده  باعث تغییر رنگ آب به خاکستری می شود.در استخرهای دارای دینوفلاژله با بولوم قهوه ای تیره،پرتوافشانی و افزایش pH ، از مشخصه های کلیدی است.

بولوم قهوه ای -شکلاتی دینوفلاژله ها در استخر پرورش میگو

بعضی دینوفلاژله ها سمّ ساکسی توکسین(Saxitoxin)تولید میکنند اما اثر کشنده این نوع جلبک ها سختی پوسته ای است که در ارتباط با افزایش pH در موارد بولوم آنها ایجاد می گردد.معمولاً برای کنترل دینوفلاژله ها از BKC استفاده می شود ور در پرورش وانامی نیز استفاده از ماده شیمیائی اثرات مطلوبی از خود نشان داده است (Garate-Lizarraga et al-2009).

 ترکیب مواد معدنی آب

علاوه بر پارامترهای کیفی اساسی در آب استخر،ترکیب مواد معدنی نیز عاملی مهم در پرورش گونه وانامی است .پوست اندازی طبیعی،مستلزم تعادل در میزان مواد معدنی است .از بین عناصر معدنی اصلی،کلسیم و منیزیم در روند پوست اندازی و تشکیل پوسته جدید ،بویژه در میگوی لیتوپنئوس وانامی، بسیار ضروری معرفی شده اند.

نسبت کلسیم و منیزیم برحسب شوری آب متغیر بوده و در جدول زیر آورده شده است :

نسبت Ca:Mg

شوری    (گرم بر لیتر)         

1:1.5

صفر تا 10

1:2

ده تا بیست

1:3

20<

 

مقایسه میگوی طبیعی(پائین) با میگوئی که در استخری با میزان پائین مواد معدنی اصلی پرورش داده شده است.

حداقل غلظت مورد نیاز جهت پوست اندازی و رشد طبیعی گونه وانامی،برای کلسیم 300 و برای منیزیم 500میلیگرم در لیتر ذکر شده است.مقادیر پائینتر از این غلظت،منجر به نرمی پوسته،اختلاف سایز،کدورت ماهیچه ها و تلفات در هنگام پوست اندازی خواهد گردید.سطوح کلسیم و منیزیم باید در هفته دو بار بررسی و کنترل شده و بر آن اساس، مواد مکمل به آب استخر افزوده شود(Chien-1989).