آبزیستان Abzistan

وبلاگ شیلات،آبزی پروری و علوم زیستی

مولد سازی- وراثت پذیری
ساعت ٧:٤٩ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/۸/۱٧   کلمات کلیدی: میگو ،مولد سازی ،وراثت پذیری

در این مطلب سعی دارم یکی از مبانی انتخاب و ژنتیک کمّی را به بیان ساده ،از کتاب مبانی ژنتیک کمّی دکتر طهمورث پور عرض کنم.این مبحث را به این دلیل انتخاب کردم که در آستانه جمع آوری پیش مولدین میگو برای سال آینده پرورش،با استناد به روش های علمی اصلاح نژاد ،بتوانیم گامهای ابتدائی این فن را در مورد میگوی پرورشی کشور با آگاهی برداریم.

در مولد سازی ،به عنوان زیر مجموعه ای از اصلاح نژاد،وراثت پذیری پارامتر بسیار با اهمیتی است که ادامه یا توقف برنامه های اصلاحی را تعیین مینماید.درحقیقت وراثت پذیری است که تعیین میکند چقدر عمل انتخاب بر اصلاح یک صفت مؤثر است.

وراثت پذیری  نشان می دهد چه مقدار پیشرفت در ازای انتخاب برای یک صفت قابل انتظار بوده و یا حاصل شده است.به نظر می رسد برای شروع مولد سازی میگو در کشور در نظر گرفتن وراثت پذیری صفتی مانند رشد ،در یکی از استانها (بخش دولتی و یا خصوصی)بدین لحاظ که میزان رابطه ژنوتیپ و فنوتیپ میگوها را نمایش داده و میزان توفیق در جابجائی میانگین جمعیت میگو را مشخص می سازد،شروع مؤثری باشد.

اما چگونه می توان وراثت پذیری را محاسبه نمود؟

ابتدا باید گفت ،در میان متخصصین اصلاح نژاد دام،میزان وراثت پذیری بالا و یا پائین هنوز مورد اختلاف است اما ارقام زیر تقریباً از سوی اکثریت پذیرفته شده است:

وراثت پذیری زیاد : >0.5

وراثت پذیری متوسط : 0.5 تا 0.2

وراثت پذیری کم : <0.2

برای محاسبه وراثت پذیری ابتدا باید تفاوت انتخاب یا Selection Differential را تعیین نمود.این تفاوت در انتخاب(یا SD)به معنی اختلافی است که میانگین جمعیت انتخاب شده با میانگین جمعیت پایه دارد.بعنوان مثال میانگین وزن پیش مولدین انتخاب شده از یک استخر پرورش چه مقدار بوده و چه اختلافی با میانگین وزن کل میگوهای آن استخر دارد؟

امسال در چوئبده،متوسط وزن استخری در بخش خصوصی با لاین مشخص ( آمیزش انتخابی از پیش تعیین شده بین والدین)  19.6 بود و پس از اعزام اکیپ جمع آوری و انتخاب پیش مولد،جمعیت انتخاب شده ،میانگین وزنی حدود 22 گرم داشتند.به این ترتیب :

SD=2.4گرم بود.حاصل این انتخاب اگر  افزایش میانگین اجتماع زاده ها باشد،همان اتفاقی در جمعیت نتاج افتاده که در دو یا سه مطلب پیش عرض شد یعنی روی نمودار زنگوله ای جمعیت،خط میانگین به سمت راست متمایل شده است.هرچه این تغییر مکان خط میانگین بیشتر باشد،عکس العمل انتخاب (Response of selection یا R) مطلوب تر خواهد بود.بنابر این عکس العمل انتخاب برابر است با :

میانگین جمعیت والدی- میانگین جمعیت زاده ها= R

فرضاً در خصوص مولدین جمع آوری شده چوئبده از استخری که گفته شد ،میانگین جمعیت والدی 19.6 بوده است. حال وراثت پذیری واقعی(Realized Heritability) که در سال بعد و درواقع در هنگام صید میگوهای تولید شده از مولدین منتخب امسال(با  آمیزش با یکدیگریا اینبریدینگ در سالجاری ) برابر خواهد بود با :

 H2=R/SD

در اینجا فرض اینبریدینگ آورده می شود چرا که قرار است برای وراثت پذیری رقم خاصی رادر جمعیت های جداگانه  معلوم کنیم و سپس میانگینی از تعداد جوامع در دسترس عددی تقریبی از میانگین وراثت پذیری آن صفت به ما ارائه خواهد داد . 

 فرض کنید در فصل آتی میانگین جمعیت زاده ها در طول دوره پرورش یکسان با جمعیت سالجاری(حدود 85 روز)در حدود 21 گرم باشد(میانگین جمعیت و نه میانگین مولدین انتخابی)،به این ترتیب عکس العمل انتخاب برابر خواهد بود با 1.4و وراثت پذیری در اینصورت خواهد بود:2.4/1.4که برابر است با :0.58.

این مقدار ،میزان نسبتاً خوبی است و دلیل اینکه میانگین جمعیت زاده ها کمتر از میانگین مولدین شد قانونی در ژنتیک جمعیت است به نام "تمایل به مرکزیت"که معدل نتاج به سمت معدل جمعیت پایه والدی میل میکند.

این روش از ساده ترین و کم هزینه ترین روشهای محاسبه وراثت پذیری است که البته نمی توان از آن به عنوان پیش بینی استفاده کرد بلکه باید اثر انتخاب یک صفت را در یک نسل ،در نسل بعد دید.باید به این نکته نیز توجه داشت که مقدار وراثت پذیری بین 0 تا 1 متغیر است .

پس از چند نسل،هرگاه مقدار متوسطی برای H 2  به دست آمد میتوان به راحتی پاسخ به انتخاب را برای صفت رشد ،بر حسب میانگین مولدین و میانگین جمعیت نیز به دست آورد تا اگر اهداف محقق نشد ، تفسیر صحیح تری از علت واقعی آن قابل حصول باشد.

تابعد "اگرعمری بود"بدرود.