چند سال پیش در جریان سفر به کشور تایلند،بازدیدی را برای گروهمان ترتیب دادند از پرورش ماهی در رودخانه ای در اون بلاد.پیش از بازدید و در طول مسیر ،راهنمای گروه که خود از کارشناسان آبزی پروری بود این سئوال را مطرح کرد که "به نظر شما چطور میشه ماهی را به یک قسمت از رودخانه یا دریا عادت داد بدون اینکه دیواره یا حصاری در اطراف اون بخش قرار داده باشیم". بر اساس تجربه ای که در پرورش ماهی در استخر خاکی داشتم،پاسخ به این سئوال چندان سخت نبود به همین دلیل پاسخ دادم "ما باید ابتدا منطقه غذا دهی رو در یک قسمت تعیین کنیم و دائم به غذا دهی در همون قسمت بپردازیم .ماهیها خودشون به بودن در اطراف همون ناحیه خو میگیرند و از اونجا دور نمیشن".هرچند راهنما از این پاسخ خوشش اومد و کلی احسنت و آفرین حواله مون کرد (پدر بیامرز فکر میکرد دیروز از مریخ افتادیم روی زمین )اما وقتی منطقه مورد نظر ایشون رو دیدم یک مسئله دیگه من رو شگفت زده کرد و به نظرم بسیار جالب اومد.وقتی غذاهای پلت آماده رو گرفتیم و چند تا دونه اش رو توی رودخونه جلوی معبدی که درست کنار آب قرار داشت انداختیم،به جرأت میتونم بگم چیزی حدود 3 تا 4 تن ماهی درشت با وزن حدود 2 تا 3 کیلوگرمی (غالباً گربه ماهی )روی هم می جهیدند تا غذا ها رو بخورند.دیدن این توده ماهی روی آب در یک نقطه کوچک حدود 5 متر مربعی خودش یک صحنه عجیبی رو بوجود آورده بود اما این تنها نکته جالب نبود.حالا تازه مونده بودیم این خوگیری ماهیها توسط چه کسی یا کسانی انجام گرفته؟این سئوالی بود که راهنما هم مطرح کرد ولی پاسخی از هیچیک از افراد گروه نگرفت.به ناچار خودش توضیح داد:"موضوع به این معبد کوچیک برمیگرده.از صدها سال پیش به اینطرف،مردم محلی برای راهب های این معابد غذا می آوردن. راهب ها بخشی از غذا رو در رودخانه برای ماهیها می ریختن و این موضوع باعث میشده که ماهیها در جلوی این معبد منطقه غذا دهی مناسبی رو در اختیار داشته باشن.

صدها ساله که این روند ادامه داره و ماهیها بنابر غریزه،نسل اندر نسل،جلوی  این معبد رو به عنوان سفره تغذیه شون در نظر دارن".خوب تا اینجا موضوع تا حدی حل شد.اما موضوع دیگر تداوم این روش اهلی سازی و خوگیری ماهیها در طول چندین سال بود.راهنما می گفت :"صیادان در مقابل این معابد صید نمی کنند و از ابتدا بواسطه احترام به معابد ،همواره صید را در فواصل دورتری نسبت به معبد انجام می داده اند.در این مورد دولت هم از چند سال قبل این فاصله را حدود 200 متر قبل و بعد از معبد اعلام کرده و صیادان این موضوع را کاملاً رعایت میکنند".واقعاً هم همینطور بود.قایقهائی را مشاهده کردیم که با فاصله زیاد نسبت به معبد به صید مشغول بودند(حتی اگه عقلشون هم کار نمی کرد مطمئناً گروهی شون روشندل نبودند و میدیدن چقدر ماهی جلوی معبد روی هم می غلتند).پس نکته دیگر در مورد خوگیری ماهیهای وحشی به منطقه مقابل معبد هم مشخص شد.اما برای من یک پرسش دیگر وجود داشت."این معبد تنها معبد کنار رودخانه است؟یعنی در طول این رودخانه فقط شما همین یک منطقه رو دارید؟".پاسخ شگفت آور بود."نخیر .در طول این رودخانه حدود 1000معبد از این نوع داریم و همه همین وضعیت رو دارند".سرم سوت کشید.این یعنی ظرفیت پرورش ماهی در منابع طبیعی در حدود 4000تن آنهم با تلفیق فرهنگ و مذهب و احترام به قانون.

در آینده به کشور عزیز خودمان برمیگردیم(البته اشک ریزان و مویه کنان).میخوام در پستهای بعد که این بحث رو ادامه میدم قدری رک تر باشم(حداقل در این وبلاگ میتونم خود سانسوری نکنم و حرف دل رو بگم نه؟).اما قبلش از دوستانی که   خیلی زود رگ گردنشون بیرون میزنه و جوش میارن پیشنهاد کنم یا پست بعدی در خصوص جهاد اقتصادی رو نخونن یا یه کمی ضماد انصاف و واقع بینی به رگ گردن مبارکشون بمالن تا از تورم بیجاش کاسته بشه.چون احتمال می دم عزیزانی که همواره راه رو از بیراهه و صواب رو از ناصواب بهتر از همگان تشخیص میدن و همواره خوبی ها را در این ملک و ملت  و هرچه پلشتی است به تن اغیار دیده اند از برخی حرفها دلزده بشن.به هرحال...

تا بعد"اگر عمری بود"بدرود.

دکتر آدیسون ( سمت چپ ) در کنار طرح ابداعی خود

دکتر آدیسون یکی از محققین برجسته مؤسسه Agrilife در آمریکا به تازگی سیستم جالبی را برای پرورش میگو در محیطهای بسته(indoor)ابداع نموده است.

این سیستم مبتنی بر سامانه های آبراهه ای(Raceway)می باشد اما ابتکار قابل ملاحظه ای در نحوه به کارگیری این سیستم ها توسط وی اعمال شده است.

سیستم ابداعی دکتر آدیسون متشکل از مجموعه ای از آبراهه های چوبی دراز در چهار طبقه است که بیشتر، چیدمان تخت های کابین ملوانان در کشتی های بزرگ  را به ذهن متبادر می سازد.

پست لارو میگو ابتدا در بالاترین آبراهه ذخیره سازی شده و به موازات رشد،به ترتیب به طبقات پائینتر منتقل و در نهایت در پائین ترین طبقه صید میگردد.عمق این آبراهه های چوبی بین 5 تا 7 اینچ بوده و میزان تولید در این سیستم حدود 25 کیلوگرم در هر متر مکعب اعلام شده است.

دکتر آدیسون میگوید : با استفاده از این سیستم که میتواند بصورت تعویض آب صفر و یا تعویض آب مداوم راه اندازی و مدیریت شود،میتوان میگوهائی به وزن حدود 31.2 گرم تولید نمود.از مزایای دیگر این سیستم در اختیار داشتن میگو در تمام طول سال است.

با اینحال این طرح به تازگی ابداع شده و قرار است نخستین تجربه خود را در مقیاس تجاری ،در زمینی به مساحت 70000فوت مربع باتخمین تولید حدود 420تن در سال  ،پشت سر گذارد.

به گفته دکتر آدیسون،این سیستم نظارت و مدیریت بسیار دقیقی را طلب می نماید و از نظر ایمنی زیستی(Biosecurity)در سطح بسیار بالائی قرار دارد.  

چندی پیش در یکی از مقالات آقای کلود بوید در خصوص ترکیب آبهای لب شور ،مطلب جالبی مطالعه می کردم که شاید از نقطه نظر بسیاری از دانشمندان و خبرگان علوم محیط زیست و شیلات از بدیهیات است ولی تاکنون بسیار شاهد بوده ایم که همین امور بدیهی در مرحله مکانیابی در  احداث مجتمع های آبزی پروری مد نظر شرکت های مشاور و یا ناظر قرار نگرفته است .

در حقیقت ترکیب املاح موجود در آب خوریات و یا مناطق مصبی ،بسته به میزان املاح موجود در آب ورودی به این منابع،کم و بیش تفاوت هائی با آب دریا حتی در شوری های مشابه دارد.تا وقتی این تفاوتها را بصورت تعریف شوری تام (مقدار املاح موجود در آب)در نظر بگیریم نگرانی خاصی وجود نخواهد داشت اما موضوع اصلی و مورد نظر در این بحث،اختلاف مقدار هریک از عناصر در آب دریا با آب منابع مورد مطالعه و از طرفی بالانس این عناصر نسبت به یکدیگر می باشد.

 این بالانس در راه اندازی فرآیندهای متابولیک ،فیزیولوژیک و هموستاتیک بدن موجود پرورشی نقش بسیار مهمی ایفا می کند.برخی از آنزیم ها(موسوم به متالوآنزیم ها) در بدن موجودات زنده،برای فعالیت خود ،نیاز به وجود یون های فلزی خاصی(منیزیم،کلسیم،پتاسیم و سدیم)دارند.از طرفی فعالیت پمپ های انتقال فعال مواد به درون سلول و یا ترشح مواد به خارج آن نیازمند حضور یونهای معدنی خاصی در محیط سلول است.تنظیم اسمزی در خون یاهمولنف موجود پرورشی(ماهی،میگو  )شاید یکی از شناخته شده ترین مثالها جهت نشان دادن اهمیت ترکیب یونی متناسب درمایعات بدن این موجودات باشد چرا که هرگونه اختلال در این ترکیب میتواند منجر به بروز مشکل در حفظ اسمولاریته بدن ،صرف انرژی به منظور برقراری تعادل مجدد،کاهش راندمان تغذیه و انرژی و در نهایت افزایش هزینه تولید گردد.

چندماه قبل در خلال بحثی که در سایت Shrimp News بین اعضاء شروع شده بود،آقای  Mathew Briggs جدولی ارائه کرد که به نوعی میتوان از آن به عنوان شاخصی برای تعیین میزان املاح در آبهای شور و لب شور استفاده نمود.

این جدول به شرح ذیل است:

از اعداد موجود در این جدول میتوان مشخص کرد در شوریهای مشخص ،میزان مطلوب و نزدیک به آب دریا برای هر عنصر(درج شده در این جدول) باید در چه محدوده ای قرار داشته باشد.به عنوان مثال در شوری 31 گرم در لیتر باید مقدار شوری(31)را در ضریب مندرج ذیل هر عنصر ضرب کرد تا عدد موجود در شوری موصوف حاصل گردد :

برای نمونه عنصر منیزیم باید در شوری 31 گرم در لیتر به مقدار(1212=31*39.1)میلیگرم در لیتر باشدو مقادیر کمتر و یا بیشتر از آن میزان اختلاف با آب دریا را در خصوص عنصر منیزیم نشان میدهد.

مبارک است انشاءالله.به سلامتی و دل خوش! بعد از مدت ها بالاخره برای یکبار هم که شده نام یک شهر خوزستان در رنکینگ "ترین ها " قرار گرفت.خیلی صبر کردیم و حرص خوردیم بسکه دیدیم هر شهری در دنیا را جزء این فهرست قرار می دهند و ما را نه.

اما بالاخره انتظارها به پایان رسید و صبح امروز سایت یاهو به نقل از سازمان بهداشت جهانی نوشت که "شهر اهواز آلوده ترین شهر دنیاست".گویا از نظر چندبرابر بودن ریزگردها نسبت به حد بحرانی،مرکز خوزستان (که لابد آنهم به خاطر مرکزیتش است وگرنه فکر میکنم خرمشهر و آبادان از این نظر برتر باشند)بالاترین میزان آلودگی را از این دست به خود اختصاص داده .اما این ها مهم نیست .مهم نیست محیط زیست ما چند سال دیگر دست روی دست می گذارد تا وقتی ریزگرد به پشت پنجره های سازمان معظمشان  رسید مذاکرات با طرف عراقی را تداوم بخشد.مهم نیست روند بیابان زائی در کشور چه سرعتی پیدا کرده.مهم نیست آنچه البته به جائی نرسد فریاد طفل های معصومی است که این ریزگردها مثل خوره به جان ریه شان افتاده.مهم این است که ما هم جزء "ترین ها" قرار گرفته ایم.مبارک است انشاءالله.به سلامتی و دل خوش.

ماهیگیری که کوسه ماده سفید چهار متری را از تور ماهیگیری نجات داد از عشق این کوسه رهایی نیافته و این کوسه همواره او را دنبال می کند بطوریکه هر گاه قایقش را متوقف میکند این کوسه شکمش را روی آب می آورد تا ماهیگیر او را نوازش کند و دستی بر سرش بکشد! این ماهیگیر به لحاظ شغلی نیز دچار مشکل شده چرا که ماهی ها از وجود کوسه احساس خطر کرده و او نمی تواند ماهیگیری کند.

(به نقل از مجله فرانسویle magazine de voyages de peche  )

با تشکرفراوان از سرکار خانم پور شفیع (دانشجوی کارشناسی ارشد رشته شیلات دانشگاه علوم و فنون دریائی خرمشهر)بخاطر ارسال این خبر

 

تأثیر بعضی غذاها بر بروز ژنتیکی صفات

گروهی از دانشمندان چینی در تحقیقات خود به این نتیجه دست یافته اند که RNA موجود در بعضی غذاها با ورود به خون بر بروز برخی صفات ژنتیکی تأثیر میگذارند...ادامه مطلب

گیاه سخنگو هم کشف شد

گونه ای از گیاهان در کوبا یافت شده که با پژواک صوتی برگهای پهن خود خفاش ها را جذب میکند...ادامه مطلب

طرح مدرسه در مزرعه در صنعت آبزی پروری هند

طرح مدرسه در مزرعه نخستین بار توسط سازمان فائو در سال 1989 در جاوه اندونزی اجرا شد.پس از آن به قاره آفریقا و سپس به آمریکای جنوبی راه یافت.اما به تدریج با توجه به موفقیت این نوع مدارس ترویجی در حوزه کشاورزی،این  مدرسه ها که مدارس بدون دیوار نیز لقب گرفته اند،به سایر زیر بخش ها نیز راه یافتند به طوریکه دولتهای گویان و سوازیلند در سال 2003 جایزه سازمان خواروبار جهانی ملل متحد را به دلیل توفیق در اجرای طرح مدرسه در مزرعه در کشت توأم ماهی و برنج دریافت نمودند.

از آن پس تا پایان سال 2005 حدود 75 کشور در سراسر جهان از این طرح استقبال کردند .

در حوزه شرق آسیا نخستین بار کشور بنگلادش در سال 2006 منحصراً این مدارس را توسط سازمانهای نیمه خصوصی آموزش و ترویج کشاورزی در حوزه آبزی پروری اجرا نمود.اکنون کشور هند با هدف افزایش قدرت تصمیم گیری پرورش دهندگان آبزیان این مدارس را راه اندازی نموده و نتایج مطلوبی نیز گرفته است.

هدف از تأسیس این مدارس اعطای قدرت به پرورش دهنده در موارد زیر است:

- تجزیه و تحلیل سیستم پرورشی مورد استفاده در مزارع خود

-  یافتن مشکلات موجود در سیستم پرورش

-  بررسی راههای مختلف در حل مشکل یا ارتقاء راندمان تولید

- انتخاب بهترین راه حل جهت رفع مشکل و یا ارتقاء راندمان تولید

منبع(Aquaculture Asia magazine  ، شماره جولای/سپتامبر2011) ترجمه و تلخیص : علی قوام پور

-

مقاله "خاک در آبزی پروری" نوشته آقای Claude E Boyd را چندی پیش ترجمه کردم و در صفحه مقالات قرار دادم.این مقاله از نظر اهمیتی که در مدیریت مزارع پرورش آبزیان دارد شاید جزء معدود رفرنس های معتبر در اینترنت باشد.البته آقای بوید تقریباً معرف حضور تمامی دست اندر کاران علوم شیلات و آبزی پروری هست و نیازی به معرفی ندارد.ترجمه این کتابچه راهنما را در آدرس زیر قرار داده ام.امیدوارم مورد استفاده قرار گیرد:

http://www.4shared.com/document/ACpVBJzS/soil_management.html

اگر می بینید اینهمه در پستها این روزها از سال جهاد اقتصادی مینویسم باور کنید به خاطر اینه که اولاً می بینم این مسئله خیلی مظلوم قرار گرفته،ثانیاً یکی از راهکارهای حل معضلات امروزمونه و ثالثاً این روزها دیگه نیمه سال رو رد کرده ایم و سال 90 داره تموم میشه با اینحال در راستای این نامگذاری کار شایان توجه و قابلی حداقل در حوزه شیلات و آبزی پروری بخصوص در استان خودم نمی بینم که به سر انجام رسیده باشه.مطمئن باشید نه تا 6 ماه آینده بلکه تا 60 سال دیگه هم اگه نگرش برخی مدیران ما در حوزه کلان تصمیم گیری و به تبع اونا،مدیران رده های میانی همین باشه که هست،کار خاصی  انجام نخواهد شد.

من از استان خوزستان میگم.از استانی که پنج رودخانه پر آب دائمی کشور در اون  جریان داره.استانی که 220 کیلومتر مرز آبی با خلیج فارس داره.استانی که دشتهای وسیع و پهناور و هموار و در عین حال بایر و لم بزرعی داره.استانی که سدهای بسیار بزرگی داره و بالاخره استانی که تنوع آب و هوائی در اون به حدیه که از یکطرف چشمه سارهای سردی مثل اندیکاوشیوند و اندیمشک و در کناراون آبهای گرم بهمنشیر و اروند رو داره.تازه در کنار اینا خوریات کویرین و گوبان و خور موسی و تالاب شادگان و...هم هست.

خوب اینا رو گفتم که چی؟شاید فکر کنید اینا پس دادن درس جغرافیا یا یه چیزی در همون حده.نه قربان.همه اینا رو کنار هم بذاری،شیلاتی هم باشی اون موقع اگه دلتون نسوزه برای اینهمه بیکاری و محرومیت در استان ،و ببینی تنها نفته که اسم این استان رو سر زبونا انداخته خیلی عجیبه.چرا؟عرض میکنم.

شما یک استانی رو پیدا کنید که اینهمه تنوع منابع آبی داشته باشه.از استعداد پرورش ماهیان سردابی و گرمابی آب شیرین ،تا استعداد پرورش ماهیان دریائی در قفس و استخرخاکی گرفته تا پرورش در منابع پشت سد.این آمارها رو ببرین بدین به چینی ها،تایلندیا و البته ژاپنی ها بعد بهشون بگید استانی که از این نعمتها برخورداره یکی از بالاترین نرخ های محرومیت و بیکاری رو هم در ایران به خودش اختصاص داده.البته، اول از توان فرار از مهلکه مطمئن بشید چون احتمالاً سامورائی ها و یاکوزا ها میفتن به جونتون که "آدم حسابی فکر کردی ما ببو گلابی هستیم که  اینهمه راه از ایران اومدی مسخره مون کنی؟".

جداً چقدر در حد ظرفیت و پتانسیل بالقوه و بالفعل آبزی پروری و صنایع شیلاتی در مناطق مختلف استانهای محرومی مثل خوزستان فکر کرده ایم؟

میدونید چقدر زمین لم یزرع و بایر(این لم یزرع را از عمد تکرار میکنم تا هیچ مدعی برای کشاورزی در اون پیدا نشه)در این استان وجود داره که خاکش هم همینطور سال به سال  داره دچار فرسایش بیشتری میشه؟به عنوان نمونه یکبار تشریف بیارید به شهر من آبادان و از جاده قفاس ابو شانک به سمت چوئبده ادامه مسیر بدید.سمت چپتون تا چشم کار میکنه زمین خشک و دشت بی آب و علفیه که از سمت دیگرشون خوریات شور متصل به خور موسی قرار گرفته.اصلاً همین قسمت نماد بسیار جالبی از توانائی و ظرفیت عظیم جزیره آبادان برای انواع آبزی پروریه.چون اگه در همون مسیر به جای سمت چپ روتون رو به سمت راست بگردونید بهمنشیر نجیب و نخلستانهای مجاورش رو می بینید که آب شیرینش الان چند سالیه که حتی حوزه اروند رو هم مشروب میکنه.حالا فکر کنید در این دشتهای پهناور خشک و بایر میشه چه کارها کرد.هم میشه با آب شور خوریات گوبان و کویرین پرورش ماهیان دریائی و جلبک و آرتمیا راه اندازی کرد و هم میشه از آب شیرین بهمنشیر استفاده کرد و علاوه بر پرورش ماهیان گرمابی آب شیرین،با پساب مزارعش ،زمینهای منطقه  مدن و تنگه رو زهکشی کرد و در سالهای آینده شاهد سبز شدنش بود.این یه چشمه از کارهایی بود که می شد در این سال بهش اهتمام داشت و نداشتیم.هنوز هم هست.

تا بعد"اگر عمری بود" بدرود.